Darende’de Tarihi Mezar Taşları Tehlike Altında: Saç Örgülü Motifler Kayboluyor

Malatya'nın Darende ilçesinde bulunan ve bölgenin kültürel mirasının önemli bir parçası olan Heyiketeği Mezarlığı'ndaki tarihi mezar taşlarının hızla yok olduğu bilimsel çalışmalarla ortaya konuldu. Niğde Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Türk İslam Sanatları Tarihi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Ayşe Yolcu, yıllardır süren saha araştırmalarında, geçmişte çok daha fazla sayıda bulunan mezar taşlarının zamana ve insan faktörüne bağlı olarak büyük ölçüde zarar gördüğünü tespit etti.

Mezarlık alanında, modern teknoloji kullanılarak yapılan detaylı bir incelemede, fotogrametri yöntemiyle drone destekli görüntüler elde edildi. Yaklaşık 47 hektarlık bir alana yayılan mezarlıkta 724 adet tarihi mezar taşı dijital olarak kayıt altına alındı. Ancak Dr. Yolcu, bu sayının geçmişteki mevcudiyetinin çok daha fazla olduğunu, zamanla doğal etkenlere yenik düşen veya bilinçsizce kaldırılan taşların büyük bir kısmının ortadan kaybolduğunu belirtti.

Heyiketeği Mezarlığı'nı diğer tarihi mezarlıklardan ayıran en belirgin özelliklerden biri, kadın mezar taşlarında görülen özgün motifler ve yoğunluk. Bölgeye özgü taş işçiliğinin sergilendiği bu taşlarda, özellikle kadınlara ait olanlarda rastlanan 'saç örgülü' tasvirler ve çeşitli başlık formları, yöresel kültürel zenginliğin günümüze ulaşan nadir örnekleri arasında yer alıyor. Dr. Yolcu, bu sanat eserlerinin dayanıklı mermer yerine daha kolay aşınan yerel taşlardan yapılmış olmasının, doğal tahribatın hızlanmasında önemli bir etken olduğunu vurguladı.

Doğal etkenlerin yanı sıra, mezarlığın tarihi dokusuna en büyük zararın insan eliyle verildiği de gözlemleniyor. Alanın sit alanı statüsünde olmasına rağmen yeni definlere açık olması, ciddi bir risk oluşturuyor. Dr. Yolcu, yeni mezar yerlerinin açılması, çeşme ve yol yapım çalışmaları sırasında tarihi mezar taşlarının yerinden oynatıldığını, hatta tamamen yok edildiğini dile getirdi. Uzmanlar, bazı mezar taşlarının oldukça kısa süreler içinde iz bırakmadan ortadan kaybolduğuna bizzat tanık olduklarını belirterek, mevcut durumun vahametini ortaya koydu.

Kültürel mirasın korunması için acil önlemler alınması gerektiğini belirten Dr. Yolcu, öncelikle mezarlığın dijital arşivinin eksiksiz tamamlanmasını ve en kritik adım olarak yeni defin işlemlerinin derhal yasaklanmasını talep etti. Bu adımların atılmaması durumunda, Darende'nin önemli bir tarihsel belgesi niteliğindeki bu alanın tamamen silinme tehlikesiyle karşı karşıya kalacağı uyarısında bulunuldu.

Fotoğraf: ER TV