Kış Olimpiyatları’ndan Çıkarılan Dersler: İnsan Olmanın Değeri

Başarı ve özgüven arasındaki ilişki, yaşam yolculuğumuzda kritik bir rol oynayabilir. Psikiyatri Uzmanı Prof. Dr. Hakan Türkçapar, sonuç odaklılıktan ziyade sürece odaklanmanın önemini vurguluyor. 21 Şubat 2026 Cumartesi gecesi Milano Buz Pateni Arena'da, Kış Olimpiyatları'nın gösteri programında sahne alan iki kez dünya şampiyonu Ilia Malinin, pistte ters çevrilmiş "KORKU" yazısıyla birlikte gri-siyah bir kapüşonlu ile belirdi. Olimpiyatların favorisi olarak girdiği bireysel yarışmada iki kez talihsiz düşüşler yaşayarak sekizinci sırada kalan Malinin, bu gösteriyle yıllardır taşıdığı yenilmez sporcu kimliğinin artık bir performans olmaktan çıkıp kaldırılması güç bir yüke dönüştüğünü ve kendisini ezdiğini dile getiriyordu.

Aynı organizasyonda kadınlar artistik buz pateninde altın madalyanın sahibi olan Amerikalı Alysa Liu'nun hikayesi ise bambaşka bir boyut kazanıyor. Beş yaşında patene başlayan Liu, yedi yaşında ulusal düzeyde tanınan bir sporcu, on üç yaşında ise Amerika şampiyonu olmuştu. Çocukluğu, antrenörlerinin hayatının her alanına müdahale ettiği, tek görevinin paten kaymak olduğu bir kölelik düzeni içinde geçmişti. Pekin 2022 Olimpiyatları'nda altıncı olduğu yarışmanın ardından on altı yaşındaki Liu, "Patinajdan nefret ediyorum" diyerek sporu bırakma kararı almıştı. Tamamen patene adanmış ve değerini yalnızca performansıyla ölçen bir yaşam, genç sporcu için taşınamaz bir yük haline gelmişti.

Bu radikal kararla pistlerden uzaklaşan Liu, üniversiteye kaydoldu, dağcılık ve kültürel etkinliklerle kendini geliştirdi, adeta yeniden doğdu. İki yıl sonra spora dönme kararı aldığında, bakış açısı tamamen değişmişti. "Ben bir patenci değilim, ben bir sanatçıyım" diyen Liu, artık koreografiyi, müziği ve kostümü kendi zevkine göre belirliyordu. Milano 2026'daki yarışma öncesinde "Baskı hissetmiyorum. Derecemi değil, sahnede nasıl hissettirdiğimi önemsiyorum" açıklamasıyla bu değişimi pekiştirdi.

Malinin ve Liu'nun öyküleri, hepimizin tanıdığı ve yaşadığı iki psikolojik durumu somutlaştırıyor. Aralarındaki temel fark yetenekte değil, kendileriyle kurdukları ilişkide yatıyor.

YAPTIKLARIMIZIN SONUCU BİZ MİYİZ?
Toplumda yaygın bir yanılgı, başarıyı bireyin değeriyle eş tutmaktır: iyi bir sonuç, değerli bir insan; kötü bir sonuç ise yetersiz bir insan anlamına gelir. Sınav notları, terfiler, ilişkilerin uzunluğu, projelerin başarısı gibi unsurlar, ne kadar "iyi" olduğumuzun göstergeleri haline gelir. Bu denklem o denli içselleşmiştir ki, sorgulanması bile akla gelmez. Ancak bu denklem, doğası gereği çözülemez. Çünkü sonuçlar, kısmen kontrolümüzdeyken, kısmen de dış etkenlere bağlıdır. Özgüven bu tür bir denkleme dayandığında, kontrol dışı her şey (bir hata, şanssızlık, başkasının performansı) benliğimizi tehdit eder hale gelir. Hata yapmak, düzeltilmesi gereken bir sorun olmaktan çıkarak, kim olduğumuzu sorgulatan bir kanıta dönüşür. Malinin tam da bunu yaşadı. Teknik olarak dünyanın en iyisiydi, yeteneği kusursuzdu; zira yarışma baskısı kalktığında neredeyse hatasız bir performans sergiledi. Sorun kapasitede değil, performansının sonucuna atfedilen ve onu ezen aşırı değerdeydi. Çözüm ise, benzer bir çöküşü daha önce deneyimleyip bir çıkış yolu bulan Liu'nun izlediği yoldu: Değerini sonuçla değil, süreçle ilişkilendirmek.

SONUÇ ODAKLILIK İLE SÜREÇ ODAKLILIK ARASINDAKİ FARKLAR
Psikoloji araştırmaları, aynı görevi üstlenen iki kişi arasında, baskı altındaki performanslarını en çok etkileyen faktörlerden birinin, başarıyı nasıl tanımladıkları olduğunu uzun süredir ortaya koyuyor. Sonuç odaklı bir zihin yapısı için her an bir sınavdır: kazanmak ya da kaybetmek, onaylanmak ya da reddedilmek. Bu zihniyetle dikkat, sürekli olarak "Bu işin sonu ne olacak, nasıl bitecek?" sorularına odaklanır. Buna karşın süreç odaklı bir zihin için önemli olan, işin sonucu değil, nasıl ve neden yapıldığıdır. Böylece dikkat, işin kendisine ve şimdiki ana yönelir. Bu fark, yalnızca buz pistiyle sınırlı kalmaz; iş görüşmelerinde, önemli sunumlarda, yeni başlayan ilişkilerde de belirginleşir. "Bu sunumu beğenmezlerse ne olur?" sorusu yerine "Bu sunumda ne anlatmak istiyorum?" sorusu, zihnin tamamen farklı bir yöne evrilmesine neden olur. İlk soru kaygı üretirken, ikincisi odaklanmayı ve akışı sağlar.

Önemli bir nokta şudur: Süreç odaklılık, sonuçları önemsememek anlamına gelmez. Sonuç yine değerlidir. Ancak tatmin, dışsal onaydan değil; kişinin kendi çabasını takdir etmesinden doğar. Özgüven sonuca bağlı olduğunda kırılganlaşır ve her yeni durumla yeniden sınanır. Sürece bağlı olduğunda ise daha dengeli ve değişmez bir kararlılığa sahip olur.

KIRILGANLIĞI KABUL ETMEK
"Evet, yenildim ve acı çektim" diyebilmek ve bunu cesurca, açıkça ifade edebilmek, pek çok insan için kolay bir davranış değildir. Başarısızlığı, baskıyı, korkuyu kabul etmek, zayıflık olarak algılanır. Oysa psikoloji araştırmaları bunun tam tersini savunuyor: Zorlukları inkâr etmek yerine, onları kabullenip onlarla ilerlemek, psikolojik dayanıklılığın temelini oluşturur. Malinin'in yarışma sonrası "Beklentiler beni ezdi" demesi, o deneyimi anlamlandırmanın ilk adımıdır. Gösteri programının ardından "Hedefim Dünya Şampiyonası'nda bunu telafi etmek" açıklaması ise, yılmadığını ve toparlanabileceğini gösteriyor olabilir. Ancak toparlanabilmenin ön koşulu, sonuca değil sürece odaklanmaktan geçiyor. Çünkü sonuç odaklılık, belki de Malinin gibi kusursuz bir sporcunun bile altından kalkamayacağı bir yüktür. Hem Liu hem de Malinin, farklı yollardan aynı gerçeği ortaya koyuyor: Özgüven, ne kadar iyi performans gösterdiğimizle değil, performansın sonucundan bağımsız olarak kendimizi nasıl gördüğümüzle ilgilidir. Liu bunu çocuk yaşta keşfederken, Malinin zirvedeyken belki de daha acı bir yolla bu dersi aldı. Uzun ya da kısa, zor ya da kolay olsun, gerçek başarının yolu insan olduğumuzu kabul etmekten geçiyor.

Fotoğraf: MALATYA BÜYÜKŞEHİR HABER