İran Operasyonu: Yıllardır Süren Gerilimin Doruk Noktası

0

BEĞENDİM

0

Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail, İran’a yönelik kapsamlı bir askeri operasyon başlattı. Bu kritik gelişme, Tahran’ın nükleer programı ve yıllardır süregelen diplomatik başarısızlıkların bir sonucu olarak ortaya çıktı. Bölgesel gerilimin tırmandığı bu yeni aşamada, ABD ve İsrail’in İran’ı hedef alması, uluslararası alanda endişelere neden oluyor. İran ise olası bir misilleme tehdidinde bulunuyor.

Operasyona “Aslanın Kükremesi” adı verilirken, ABD’nin Orta Doğu’daki askeri yığınağı dikkat çekiyor. Washington, 2003 Irak işgalinden bu yana en büyük hava gücü takviyesini gerçekleştirerek, bölgeye iki uçak gemisi taarruz grubu ve çok sayıda savaş uçağı sevk etti. ABD’nin talepleri arasında İran’ın uranyum zenginleştirmeyi durdurması, balistik füze programını sınırlaması ve bölgesel vekil güçlere desteğini kesmesi bulunuyor. Tahran ise müzakerelerin nükleer programla sınırlı kalmasını ve yaptırımların kaldırılmasını şart koşuyor.

ABD Başkanı Donald Trump, askeri müdahale kararını on gün içinde vereceğini açıklamıştı. Bu süreçte İran, Hürmüz Boğazı’nda tatbikatlar gerekçesiyle geçici bir kapatma gerçekleştirdi.

İran’ın nükleer programının kökleri 1950’lere dayanıyor. 1980’lerde Irak savaşı sonrası güvenlik endişeleriyle nükleer silah geliştirme kararı alan Tahran, ilerleyen yıllarda uluslararası iş birlikleri ve gizli tesis iddialarıyla gündeme geldi. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) şeffaflık taleplerine rağmen ilerleme kaydedilememesi, 2006’da Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin yaptırım kararlarına yol açtı. Bu yaptırımlar, İran ekonomisinde önemli daralmalara neden oldu.

2015’te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA) ile yaptırımların hafifletilmesi karşılığında İran’ın nükleer faaliyetlerinde kısıtlamalara gitmesi öngörüldü. Ancak ABD, 2018’de anlaşmadan çekilerek “azami baskı” politikasını yeniden başlattı ve yaptırımları yürürlüğe koydu.

İran’ın bölgesel vekil güçlere (Hamas, Hizbullah, Husiler vb.) verdiği destek, 7 Ekim 2023’teki Hamas saldırısının ardından İsrail ile gerilimi tırmandırdı. 2024’te dolaylı çatışmalar, doğrudan füze ve insansız hava aracı saldırılarına dönüştü. Şam’daki İran konsolosluğuna yönelik olduğu iddia edilen saldırı ve İran’ın misillemesi, iki ülke arasındaki ilk doğrudan geniş çaplı saldırı dalgasını oluşturdu.

2025’te yeniden göreve gelen Trump yönetimi, nükleer müzakereleri sürdürürken aynı zamanda baskı politikasını devam ettirdi. UAEA’nın İran’ın yükümlülüklerini ihlal ettiğini açıklaması üzerine, İsrail İran’daki nükleer ve askeri hedeflere yönelik tek taraflı saldırı başlattı. Ardından ABD de İran’daki üç nükleer tesisi vurdu. İran’ın Katar’daki ABD üssüne füze saldırısıyla karşılık vermesinin ardından Trump ateşkes ilan etti. Bu ateşkes büyük ölçüde korunsa da, taraflar zaman zaman ihlal suçlamalarında bulunuyor.

Sonuç olarak, onlarca yıla yayılan nükleer ihtilaf, uygulanan yaptırımlar, bölgesel vekil savaşları ve İsrail ile yaşanan doğrudan çatışmalar, bugünkü yüksek gerilim ortamının oluşmasında temel etkenler oldu. Bu operasyon, bölgedeki hassas dengeleri daha da bozma potansiyeli taşıyor.

Fotoğraf: MALATYA BÜYÜKŞEHİR HABER