Osmanlı’nın Manchester Başkonsolosu Abdullah İdlibi’nin Mezarı Kilise Bahçesinde Bulundu

0

BEĞENDİM

0

Osmanlı İmparatorluğu’nun Manchester’daki ilk başkonsolosu Abdullah İdlibi’nin hayatı ve bıraktığı izler, İngiltere’deki Türk tarihi üzerine çalışmalar yürüten araştırmacı Muhammed Hasanov tarafından gün yüzüne çıkarıldı. Hasanov, İdlibi’nin geride bıraktığı en dikkat çekici miraslardan birinin, eşi Amelia John-İdlibi’nin Manchester’daki St Saviour Kilisesi bahçesinde yer alan ve üzerinde “Osmanlı” ibaresi bulunan mezar taşı olduğunu belirtti.

1823’te Osmanlı şehri Şam’da dünyaya gelen Abdullah İdlibi, ailesiyle birlikte çocuk yaşta İstanbul’a yerleşti. Gençlik yıllarını Payitaht’ta geçiren İdlibi, 20’li yaşlarında Osmanlı Dışişleri Bakanlığı’na bağlı Tercüme Odası’nda beş yıl boyunca görev yaptı. Bu süreçte Fuad Paşa gibi Tanzimat döneminin önemli şahsiyetleriyle tanışma fırsatı buldu. İdari yeteneği ve dil becerileri, dönemin önde gelen Müslüman tüccarlarından ve aynı zamanda amcası olduğu düşünülen Hacı Bekir Ağa’nın dikkatini çekti. İngiltere ile artan ticari ilişkilerden faydalanmak isteyen Hacı Bekir Ağa, 1845 yılında İdlibi’yi şirketinin Britanya temsilcisi olarak Manchester’a görevlendirdi.

O dönemde Manchester’da yaklaşık 20 Osmanlı vatandaşı bulunmaktaydı ve bunların büyük çoğunluğunu Ermeni ve Rumlar oluşturuyordu. Bu kişilerin karşılaştığı hukuki sorunların çözümü için bir konsolos ihtiyacı doğmuştu. Abdullah İdlibi, bu ihtiyaca binaen Osmanlı’nın Londra Başkonsolosluğu’nun dikkatini çekerek 1846 yılında Manchester Konsolosu olarak atandı. Yerel Manchester medyası, şehirdeki tek Müslüman olması sebebiyle İdlibi’nin atanmasını manşetlerine taşıdı.

Yaklaşık 20 yıl süren konsolosluk ve başkonsolosluk görevinde İdlibi, hem Osmanlı karşıtı yazılara yanıt veren makaleler kaleme aldı hem de ticari bağları güçlendirmeye odaklandı. Manchester’daki tekstil üreticilerini ABD yerine Osmanlı’dan ham pamuk tedarik etmeye teşvik etti. Ayrıca, Osmanlı’nın modernizasyon çalışmaları kapsamında İngiltere’ye gönderdiği fırkateynlerle de yakından ilgilendi. İdlibi, Osmanlı’nın karşı karşıya olduğu sorunları ele alan ve “Türkiye neden şu anki durumunda?” başlığıyla yayımlanan bir kitap da yazdı. Bu eserin, Türk hariciyesinde konsolos seviyesindeki bir diplomat tarafından kaleme alınan ilk kitap olduğu değerlendirilmektedir ve kitapta Musurus Paşa gibi dönemin önemli diplomatları da eleştirilmektedir.

Sultan Abdülaziz’in İngiltere ziyareti sırasında dikkatini çeken İdlibi, padişahın daveti üzerine 1867’de İstanbul’a döndü. Burada, o dönemde Şirket-i Hayriye olarak bilinen ve günümüzdeki Şehir Hatları’nın temellerini oluşturan yapının başına getirildi. Çırağan Sarayı’nın tefrişatında ve ordunun demir ile kömür gibi hammadde ihtiyaçlarının karşılanmasında önemli görevler üstlendi. Ancak Sultan 5. Murat ve 2. Abdülhamid dönemlerinde gözden düşen İdlibi, 1880’de geçirdiği felcin ardından 1885’te Beyrut’ta hayatını kaybetti.

İdlibi’nin bıraktığı izler, günümüzde hala İngiltere ve Osmanlı topraklarında görülebilmektedir. Bu izlerin en somut örneklerinden biri, 1847’de evlendiği eşi Amelia John-İdlibi’nin mezarıdır. Evlendikten üç yıl sonra yakalandığı hastalık sonucu hayatını kaybeden Amelia’nın mezarı, Manchester’daki St Saviour Kilisesi’nin bahçesinde bulunmaktadır. Mezar taşında, “Osmanlı’nın Manchester Konsolosu Abdullah İdlibi’nin eşi Amelia’nın anısına. 2 Aralık 1850 tarihinde, 24 yaşında bu hayattan ayrıldı” ifadeleri yer almaktadır. Araştırmacı Hasanov, Amelia’nın mezar taşında “Osmanlı” ibaresinin yer almasının, İngiltere’de tespit edilebilen ilk ve tek Osmanlı yazılı mezar taşı olduğunu vurguladı.

Hasanov, İdlibi’nin ailesine ait diğer önemli izlere de dikkat çekti. İdlibi ve Amelia’nın torunu Abdullah İdlibi’nin Kahire’de ilk sağırlar okulunu kurduğunu belirtti. İdlibi’nin diğer eşinden olan oğlu Hasip İdlibi ise Etiyopya İmparatoru 2. Menelik’in siyasi danışmanlığına kadar yükselmiş ve Osmanlı tarafından Etiyopya’ya konsolos olarak atanmıştır. İdlibi’nin bir diğer torunu Abdulgani İdlibi ise II. Dünya Savaşı sırasında İngiliz ordusunda pilot olarak görev yapmıştır. Günümüzde İdlibi soyadının hala İngiltere ve Beyrut’ta rastlandığı bilgisini de ekledi.

Fotoğraf: MALATYA BÜYÜKŞEHİR HABER