Uzay Topraklarında Domates Yetiştirme Devrimi: Türk Bilim İnsanlarından Tarihi Başarı

0

BEĞENDİM

0

Ege Üniversitesi’nde görevli Türk bilim insanları, Ay ve Mars yüzeylerinde bulunan ve “regolit” olarak adlandırılan özel toprak türlerinin benzerleri üzerinde domates yetiştirme konusunda önemli bir başarıya imza attı. TÜBİTAK tarafından desteklenen bu çığır açıcı proje, gelecekte uzayda insanlı görevlerin sürdürülebilirliği açısından kritik bir adım olarak görülüyor.

Projenin yürütücülüğünü Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday üstlenirken, eşi Doç. Dr. Barış Uzilday ve EÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız da çalışmalara katkı sağladı. “Ay ve Mars Regolit Simülantlarının Ekstremofit Öncül Bitkiler Kullanılarak Tarıma Elverişli Hale Getirilmesi ve Regolit Simülantlarında Yetiştirilen Bitkilerde Stres Yanıtlarıyla İlişkili Sinyal Yolaklarının Araştırılması” başlığını taşıyan proje, yaklaşık 15 ay önce başladı. Bu kapsamda, ABD’den Ay ve Mars regolitlerinin yapısını taklit eden simülanlar temin edildi.

Çalışmanın ilk aşamasında, aşırı çevresel koşullara dayanıklılığıyla bilinen ekstremofit bitki türleri kullanıldı. Yüksek sıcaklık, ağır metal yoğunluğu, kuraklık ve tuzluluk gibi zorlu şartlarda hayatta kalabilen turpgiller familyasından “schrenkiella parvula”, “arabis alpina” (kazteresi) ve “noccaea sempervivum” gibi bitkiler, regolit simülanlarında başarıyla yetiştirildi. Bu öncü bitkiler, regolitlerin içerdiği yüksek metal ve tuz oranını biyolojik yöntemlerle azaltarak, toprağı daha elverişli hale getirme potansiyeli gösterdi. Bu iyileştirme süreci, domates gibi daha karmaşık bitkilerin yetiştirilmesine zemin hazırladı.

Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, uzay biyolojisi alanındaki çalışmalarının temel amacının, insanlığın Ay ve Mars gibi gezegenlerde kurmayı planladığı koloniler için gıda üretimini mümkün kılmak olduğunu belirtti. Uzay ortamının kendine özgü mikro yer çekimi koşullarında bitki yetiştirmenin sınırlı imkanlar sunduğuna dikkat çeken Uzilday, bu nedenle regolitlerin tarıma elverişli hale getirilmesi üzerine yoğunlaştıklarını vurguladı. Regolitlerin, Dünya topraklarının aksine organik madde açısından son derece fakir ve cansız olduğunu belirten Uzilday, Dünya’dan uzaya toprak taşımanın pratik olmaması nedeniyle, mevcut uzay kaynaklarını kullanmanın önemini dile getirdi. Bu projenin, gelecekte Ay ve Mars’ta kurulacak yerleşim yerlerine doğrudan aktarılabilecek bilimsel veriler sunmayı hedeflediğini söyledi.

Uzilday, projenin ilk fazında ekstremofit bitkilerin regolitleri biyolojik olarak iyileştirme potansiyelini ortaya koyduklarını ve bu bitkilerin, Türkiye’nin ilk astronotu Alper Gezeravcı’nın uzay görevinde de kullanılarak mikro yer çekimi ortamındaki gelişimlerinin gözlemlendiğini ekledi. Bu deneyler sayesinde regolitlerin temizlenmesi ve yenilenmesi konusunda önemli bilgiler elde edildi.

Projenin ikinci aşamasında ise, metal ve tuz içeriği azaltılmış regolit simülanlarında domates yetiştirme denemeleri yapıldı. Doç. Dr. Uzilday, bu denemelerde bazı domates türlerinde başarılı bir şekilde meyve elde edildiğini ve gelecekte elde edilen meyvelerin kalitesinin ve moleküler yapılarının detaylı olarak inceleneceğini belirtti. Bu analizler, uzayda yetiştirilen ürünlerin besin değerini ve tüketilebilirliğini anlamak açısından büyük önem taşıyor.

EÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız ise, yetiştirilen domateslerin gelişiminin sürdüğünü ve hasat olgunluğuna gelen ürünler üzerinde kapsamlı kalite analizleri yapılacağını açıkladı. Hem Dünya toprağında hem de regolit simülanlarında yetişen domateslerin karşılaştırılacağını belirten Kaygısız, elde edilecek verilerin, uzayda yetiştirilen gıdaların insan tüketimi için uygunluğu konusunda yol gösterici olacağını sözlerine ekledi. Bu çalışmalar, insanlığın uzaydaki varlığını sürdürmesi ve gezegenler arası yaşamın temellerini atması açısından umut verici bir gelişme olarak öne çıkıyor.

Fotoğraf: NTV