Anadolu’nun Tektonik Yapısında Devrim Yaratan Keşif: ‘0 Hattı’ Haritayı Yeniden Çiziyor

0

BEĞENDİM

0

BEUN Geomatik Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu ve çalışma arkadaşları, Doğu ve Batı Anadolu arasındaki hareketleri mercek altına alan çığır açıcı bir araştırmaya imza attı. Hakem sürecinin yaklaşık üç yıl sürmesinin ardından uluslararası saygın bir bilimsel dergide yayımlanan makaleleri, ‘Delineating the Central Anatolia Transition Zone (CATZ): Constraints from Integrated Geodetic (GNSS/InSAR) and Seismic Data’ (Orta Anadolu Tektonik Geçiş Bölgesi’nin Saptanması: Entegre Jeodezik (GNSS/InSAR) ve Sismik Verilerden Elde Edilen Kısıtlamalar) adını taşıyor. Radar uydu verileriyle desteklenen bu çalışma, Anadolu’nun doğu ve batı kesimleri arasında farklı yönlerde gerçekleşen yer hareketlerini ortaya koyarak, Karadeniz Ereğli’den başlayıp Ankara üzerinden Antalya’ya uzanan kritik bir gerinim zonunu belirledi. Bu zıt yönlü hareketlerin milyonlarca yıl devam etmesi durumunda, Anadolu’nun doğu ve batı kısımlarının birbirinden ayrılacağı öngörüsü yapılıyor.

Prof. Dr. Kutoğlu, Türkiye’nin genel olarak batıya doğru bir hareket sergilediğini belirtti. Ancak detaylı analizler, Ankara’nın doğusundaki toprakların kuzeye, batısındaki toprakların ise güneye doğru hareket ettiğini gösterdi. Bu farklılaşma, haritada beyaz bir çizgiyle belirtilen ve ‘0 hattı’ olarak adlandırılan bir geçiş kuşağı oluşturuyor. Bu hat, aynı zamanda bir gerinim hattı olarak da tanımlanıyor. Yapılan incelemelerde, bu gerinim kuşağı üzerinde geçmişten günümüze irili ufaklı depremlerin meydana geldiği gözlemlendi. Jeolojik süreçlerin milyonlarca yıl boyunca devam etmesi halinde, bu gerilim nedeniyle Anadolu’nun doğusu ile batısının birbirinden uzaklaşacağı ve ayrılacağı öngörülüyor.

Antalya’dan kuzeye doğru ilerleyen gerinim hattının, Kuzey Anadolu Fayı’na (KAF) yaklaştıkça büküldüğü gözlemlendi. Bu bükülmenin temel nedeni, KAF’ın yılda yaklaşık 3 santimetre hızla gerçekleşen sağ yanal hareketi. Bu bükülmenin boyutunun, yaklaşık 4,5 milyon yılda meydana gelmiş olabileceği tahmin ediliyor. Kutoğlu, Zonguldak’ın Karadeniz Ereğli ilçesine kadar uzanan gerinim zonunun KAF ile birleşerek ‘S’ şeklinde bir hat oluşturduğunu ifade etti. Bu çıkıntının da benzer şekilde 4,5 milyon yılda oluştuğu belirtildi. Hareketlerin devamı halinde Ereğli burnunun Karadeniz’e doğru ilerlemesinin süreceği ve milyonlarca yıllık jeolojik zaman dilimi içinde Anadolu’nun ikiye ayrılma ihtimalinin bulunduğu vurgulandı. Bu bulgunun ilk kez bu çalışma ile ortaya konduğu ve uluslararası bilim camiasıyla paylaşıldığı belirtildi.

Doğu Anadolu Fayı’nın da kuzeyden belli bir açıyla geldiği ve dik bir şekilde aşağıya doğru kıvrılmasının bu hareketlerle ilişkili olabileceği ifade edildi. Antalya’nın güneyinde Afrika kıtasının yılda 6 milimetre hızla kuzeye doğru hareket ettiği, buna karşılık Arap plakasının ise 1,8 santimetrelik hızla hareket ettiği belirtiliyor. Bu hız farkının milyonlarca yıl birikmesiyle kilometrelerce ulaşıldığı ve Doğu Anadolu Fayı’nın milyonlarca yıl önce Bingöl’den aşağıya doğru dik bir hat şeklinde olması gerekirken, bugünkü şeklini aldığı açıklandı. Bu hareket devam ederse, Doğu Anadolu Fayı’nın kuzey kısmının giderek kapanarak Kuzey Anadolu Fayı üzerine yapışması bekleniyor. Sonuç olarak, Hatay bölgesinden Doğu Anadolu Fayı’nın geri kalan kısmının yukarı doğru dik bir hat oluşturacağı düşünülüyor.

Kutoğlu, gerinim hattının yakın zamanda büyük bir tehlike oluşturmayacağını düşündüklerini belirtti. Bu hat üzerindeki sismik olayların incelenmesinde, küçük boyutlu (3-4 büyüklüğünde) depremlerin zaman zaman meydana geldiği görüldü. Ancak bu enerji birikiminin milyonlarca yıl içinde daha büyük kırılmalara yol açabileceği ve Anadolu’nun ortadan ikiye ayrılmasına neden olabileceği öngörüsü yapıldı. Yakın gelecekte büyük bir deprem tehlikesi olmasa da, jeolojik süreçler içerisinde bu tür değişimlerin yaşanabileceği, çünkü orta bölgede, beyaz hat üzerinde yılda birkaç milimetrelik gerinim birikimlerinin söz konusu olduğu ifade edildi.

Fotoğraf: MALATYA BÜYÜKŞEHİR HABER