Hürmüz Düğümü Petrol Piyasasını Çıkmaza Soktu: İran’ın Yaptırımlara Direnci Küresel Enerjiyi Tehdit Ediyor

0

BEĞENDİM

0

Küresel enerji krizi, İran ile yaşanan gerilimlerin merkezinde yer alan Hürmüz Boğazı’ndaki hareketliliğin sekteye uğramasıyla derinleşiyor. Bölgedeki petrol üreticileri ve dünya genelindeki ülkeler, petrolün çatışmalardan uzak tutulması için çözüm arayışında. Bu bağlamda, İran’ın petrol adasının neden hedef alınmadığı ve iki kritik boru hattının küresel enerji arzındaki rolü öne çıkıyor.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları, Hürmüz Boğazı’ndaki petrol sevkiyatını olumsuz etkileyerek küresel enerji arzını tehlikeye attı. Bu durum, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne (BAE) ait stratejik boru hatlarını Basra Körfezi’nden petrol çıkışı için tek alternatif haline getirdi. Suudi petrol şirketi Aramco’nun CEO’su Amin Nasser, bölge petrol ve doğalgaz endüstrisinin tarihin en büyük kriziyle karşı karşıya olduğunu belirtti. Kızıldeniz’deki Yanbu limanına uzanan boru hattının günlük 7 milyon varil sevkiyat kapasitesine ulaşması için çalışmaların hızlandırıldığı ifade edildi.

Uzmanlar, İran’ın onlarca yıldır uygulanan ağır yaptırımlar nedeniyle küresel ekonomiden izole olmasının, mevcut krizde Tahran yönetimine asimetrik bir avantaj sağladığını vurguluyor. Baskı altında hayatta kalmayı öğrenen İran’ın, saldırılarının kapsamını genişleterek petrol fiyatlarını yükseltmeyi hedefleyebileceği belirtiliyor.

İRAN’IN PETROL ADASI NEDEN VURULMADI?
Şu ana kadar 5 binden fazla hedefi vuran ABD ve İsrail, küresel petrol fiyatlarının 150 dolar seviyesine fırlamasından endişe duyarak, İran’ın petrol ihracatının büyük kısmının geçtiği stratejik Hark Adası’nı henüz hedef almadı. Uzmanlar, İran’ın bu durumu Batı üzerinde baskı kurmak için bir koz olarak kullandığına dikkat çekiyor.

Lojistik veriler, enerji güvenliğindeki kırılganlığı gözler önüne seriyor. Suudi Arabistan’ın yaklaşık 1200 km uzunluğundaki Doğu-Batı boru hattı ve BAE’nin Fuceyre limanına uzanan hattı, tanker sevkiyatlarının yerini tam olarak dolduramasa da piyasaya kritik bir rahatlama sağlıyor. Ancak Goldman Sachs verilerine göre, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği savaş öncesi seviyelerin yüzde 20’sine düşmüş durumda. Birçok tanker, takip edilmemek için transponderlarını kapatıyor. Mevcut hatlar tam kapasite çalışsa bile, yaklaşık 10 milyon varil petrolün Basra Körfezi’nde mahsur kaldığı ve Kuveyt, Irak ve Bahreyn’e ait petrolün sevkiyatı için çözüm bulunamadığı tahmin ediliyor.

BELİRSİZLİK SİGORTA PRİMLERİNİ DE VURDU
Artan nakliye maliyetleri ve sigorta riskleri, Avrupalı tanker işletmecilerini bölgeye gemi gönderme konusunda tereddüt etmeye itiyor. Sadece birkaç geminin sinyallerini kapatarak riskli geçişler yaptığı bildiriliyor. Yanbu ve Fuceyre limanlarındaki yüklemelerdeki artış, alıcıların Hürmüz geçişi gerektirmeyen ham petrole olan acil talebinin bir göstergesi olarak görülüyor.

Güvenlik endişeleri, Hürmüz Boğazı ile sınırlı kalmayıp stratejik boru hattı terminallerine ve Kızıldeniz rotasına da yayılmış durumda. Fuceyre limanına düzenlenen drone saldırısı ve Yemen’deki Husilerin Kızıldeniz’deki ticari gemilere yönelik tehditleri, alternatif rotaların da risk altında olduğunu gösteriyor. Askeri uzmanlar, İran’ın bu hatları hedef almasının kolay olduğunu belirtirken, ABD Savunma Bakanı’nın Hark Adası’na yönelik olası bir kara operasyonu veya doğrudan saldırı seçeneğini masada tutması gerilimi artırıyor. Hark Adası’nın kalıcı olarak devre dışı kalmasının, bölgenin gelecekteki ekonomik toparlanma imkanlarını yok edeceği ve piyasaları geri dönülemez bir darboğaza sokacağı uyarısı yapılıyor.

İRAN YAPTIRIMLARA NASIL ALIŞTI?
İran’a yönelik yaptırımlar, 1979’daki ABD’nin Tahran büyükelçiliği baskını ve rehine kriziyle başladı. 1980’lerde “terörü” desteklediği gerekçesiyle genişletilen ambargolar, 1996’daki İran ve Libya Yaptırımları Yasası (ILSA) ile İran’ın enerji sektörüne yatırım yapan yabancı şirketleri de hedef aldı. 2000’li yıllarda nükleer program nedeniyle uluslararası boyut kazanan yaptırımlar, 2012’de İran’ın SWIFT sisteminden çıkarılmasıyla ülkeyi küresel finans sisteminden tamamen izole etti. 2015’teki Nükleer Anlaşma ile kısıtlamalar geçici olarak hafifletilse de, 2018’de ABD’nin anlaşmadan çekilmesiyle İran’a yönelik baskılar yeniden arttı. Uzmanlara göre, İran küresel bankacılık sisteminden dışlanmış ve bu izolasyon sayesinde dış ekonomik dalgalanmalara karşı tepkisizleşmiş bir ekonomik duruma sahip. Bu durum, ülkenin mevcut krizdeki direncini ve küresel enerji piyasalarındaki etkisini güçlendiriyor.

Fotoğraf: MALATYA BÜYÜKŞEHİR HABER