İran Kaynaklı Savaş Helyum Arzını Tehdit Ediyor: Küresel Kıtlık Kapıda

0

BEĞENDİM

0

Ortadoğu’da İran’a yönelik saldırılarla tırmanan gerilim, küresel endüstriyel gaz piyasasında önemli bir krizi tetikledi. Savaşın yayılmasıyla dünya helyum arzının yaklaşık üçte birinin piyasadan çekildiği belirtiliyor. Uzmanlar, çatışmaların iki haftayı aşması durumunda bu arz krizinin aylarca sürebileceği konusunda uyarıyor. Bu endişeler, endüstriyel gaz sektörünü yakından takip eden Gasworld’ün 4 Mart’ta düzenlediği bir webinarda dile getirildi.

KRİTİK TESİSTE ÜRETİM DURDU

Krizin başlangıcı, Chemical and Engineering News’e göre İran’ın Katar’a yönelik drone ve füze saldırıları ile Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini sekteye uğratmasına dayanıyor. Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni küresel deniz ticaretine bağlayan hayati bir geçiş noktası konumunda. 2 Mart’ta Katar devlet enerji şirketi QatarEnergy, ülkenin en büyük sanayi merkezlerinden Ras Laffan Industrial City’deki helyum üretimini durdurduğunu duyurdu. Bu tesis, doğal gaz işleme faaliyetleri çerçevesinde günde ortalama 17 ton sıvı helyum üretiyor. Helyum, genellikle doğal gaz yataklarıyla birlikte bulunuyor ve doğal gazın işlenmesi sırasında ayrıştırılıyor. Şirket, tesisin İran tarafından hedef alındığını doğrulasa da, hava savunma sistemlerinin saldırıları ne ölçüde engellediğine dair detaylı bilgi vermedi. Bu olayın ardından ertesi gün Ras Laffan’daki üre, polimer ve metanol üretim tesislerinde de faaliyetler durduruldu.

BİLİM VE TEKNOLOJİ İÇİN HAYATİ ÖNEM TAŞIYOR

Helyum, birçok bilimsel ve endüstriyel alanda vazgeçilmez bir gaz olarak öne çıkıyor. Gazın başlıca kullanım alanları arasında süperiletken mıknatısların soğutulması, tıbbi görüntüleme cihazları (özellikle MR cihazları), spektrometreler ve kriyojenik sistemler yer alıyor. Ayrıca derin deniz dalgıçlarının solunum karışımlarında da kullanılıyor. Katar, özellikle yarı iletken üretiminde kritik rol oynayan yüksek saflıkta helyum üreten dünyadaki iki ana merkezden birine ev sahipliği yapıyor. Bu gaz, yarı iletken plakaların üretiminde iyonize edilerek kullanılıyor.

“İKİ HAFTAYI AŞARSA KRİZ BÜYÜR”

Bölgedeki çatışmalar 28 Şubat’ta ABD ve İsrail tarafından düzenlenen hava saldırılarıyla başlamıştı. Bu saldırılarda İran lideri Ali Hamaney ve ilkokul çocukları dahil olmak üzere binden fazla kişinin hayatını kaybettiği rapor edildi. Buna karşılık İran, bölgedeki bazı ülkelere, özellikle de dünya helyum arzının yaklaşık üçte birini karşılayan Katar’a yönelik drone ve füze saldırıları başlattı. Helyum danışmanı Phil Kornbluth, Katar’daki üretimin iki hafta içinde yeniden başlaması ve sevkiyatların Hürmüz Boğazı üzerinden devam etmesi halinde piyasanın hızlı bir şekilde toparlanabileceğini belirtti. Katar’dan çıkan helyumun müşterilere ulaşması normalde yaklaşık üç hafta sürüyor. Gazın küresel dağıtımı Linde, Air Liquide ve Iwatani gibi büyük firmalar tarafından gerçekleştiriliyor. Ancak üretim ve ihracatın iki haftadan uzun süre durması durumunda, bu şirketlerin tedarik zincirlerini yeniden yapılandırması, ekipman ve personel nakletmesi gerekecek. Kornbluth’a göre, bu tür değişikliklerin tersine çevrilmesi aylar sürebilir. Başlangıçta Donald Trump yönetimi, çatışmaların 4-5 hafta sürebileceği öngörüsünde bulunmuştu. Ancak 4 Mart’ta ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, operasyonların 8 hafta veya daha uzun sürebileceği yönünde bir açıklama yaptı.

KÜRESEL KITLIK RİSKİ ARTIYOR

Uzmanlar, İran’ın bölgedeki ticareti ne kadar süreyle engelleyebileceğinin belirsizliğini koruduğunu ifade ediyor. Jeopolitik risk danışmanlığı şirketi Sibylline analisti Megan Sutcliffe, İran’ın mevcut imkanlarıyla deniz ticaretini yaklaşık iki hafta boyunca kısmen aksatma potansiyeline sahip olduğunu belirtti. Ancak Ras Laffan’daki doğal gaz veya helyum tesislerinin doğrudan zarar görmesi durumunda tablonun çok daha ciddi hale geleceği vurgulanıyor. Böyle bir senaryoda, tesislerin tamamen yeniden faaliyete geçmesinin bir yılı bulabileceği tahmin ediliyor. Kornbluth’a göre, bazı endüstriyel gaz şirketleri halihazırda müşterilerine “helyum ek ücreti” uygulamaya başladı. Kornbluth, “Dünya, helyum arzının üçte birini kaybetmeyi telafi edemez” diyerek, küresel bir helyum kıtlığı riskinin giderek arttığı konusunda ciddi bir uyarıda bulundu.

Fotoğraf: MALATYA BÜYÜKŞEHİR HABER