İran Liderlerinin Hedef Alındığı Suikastler: Tarihi Bir Bakış

0

BEĞENDİM

0

İran tarihinde, özellikle son yüzyılda devrimler, darbeler ve suikastler önemli dönüm noktaları oluşturmuştur. Bu olaylar zincirinde, üst düzey liderlerin hedef alınması, ülkenin siyasi geleceğini şekillendiren kritik anlar olarak öne çıkmaktadır. Cumhurbaşkanlarından başbakanlara, hatta dini liderlere kadar uzanan bu suikastlar, İran’ın karmaşık siyasi dokusunun bir yansımasıdır.

SİLİK İSİMDEN DEVLETİN ZİRVESİNE: ALİ HAMANEY’İN YÜKSELİŞİ VE SONU

İran İslam Devrimi’nin ardından Ayetullah Humeyni’nin yakın çevresinde yer alan Ali Hamaney, siyasi kariyerine erken yaşlarda başlamıştır. 1981 yılında cumhurbaşkanı adayıyken camide yaptığı bir konuşma sırasında suikast girişimine uğramış, bu saldırı sonucunda sağ kolu felç olmuştur. 42 yaşında cumhurbaşkanı seçilen Hamaney, 1989’da Humeyni’nin vefatının ardından ülkenin dini lideri konumuna yükselmiştir. Rejim içinde başlangıçta silik bir figür olarak görülse de, hızla güçlenerek her dönemin belirleyici ismi haline gelmiştir. Hamaney döneminde Ortadoğu, sürekli çatışmalara ve büyük toplumsal değişimlere sahne olmuştur. Ekonomik zorluklar ve kitlesel protestoların eksik olmadığı İran’da, Hamaney’in sonunu getiren sürecin fitilini 7 Ekim saldırıları ateşlemiştir. İsrail’in Gazze’de başlattığı savaşın tırmanması, İran destekli Hizbullah ve Hamas ile ilişkilerin gerilmesi, tansiyonu doruk noktasına taşımıştır. 2024’te karşılıklı füze atışlarıyla çatışmaya dönüşen İran-İsrail gerilimi, 2025’te ABD’nin de İran’a yönelik hava harekatıyla yeni bir boyut kazanmıştır. Yıllardır ABD ve İsrail için sorun teşkil eden İran’ın nükleer programı, müzakerelerin başlamasına rağmen çözülememiştir. 2026 yılı başında rejim karşıtı protestolara güvenlik güçlerinin sert müdahalesi, ABD Başkanı Trump’ın İran’a yönelik tehditlerine yol açmıştır. Gerilim dolu iki ayın ardından ABD ve İsrail, İran’a yönelik ortak bir operasyon düzenlemiştir. Hava saldırılarında konutu vurulan Hamaney’in hayatını kaybettiği açıklanmıştır.

2020’NİN İLK BÜYÜK OLAYI: SÜLEYMANİ SUİKASTİ

İran’ın önemli askeri figürlerinden Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani, 2020 yılında ABD Başkanı Donald Trump’ın talimatıyla gerçekleştirilen bir drone saldırısında hayatını kaybetmiştir. Bağdat Havalimanı yolunda seyir halindeki konvoyuna yönelik MQ-9 Reaper İHA’larından atılan füzelerle yapılan operasyonu Washington, “aktif bir tehdidi durdurma” gerekçesiyle savunmuştur. Tahran ise bu suikaste misilleme olarak Irak’taki ABD üslerini hedef almış ve 110 Amerikan askerinin yaralanmasına neden olmuştur.

NÜKLEER PROGRAMIN BABASI DA ÖLDÜRÜLDÜ

2020’de İran’ın nükleer programının öncü ismi, nükleer fizikçi Muhsin Fahrizade de suikasta kurban gitmiştir. 27 Kasım 2020’de Tahran yakınlarındaki Abserd bölgesinde, bir kamyonete yerleştirilmiş uydu kontrollü otomatik silah sistemiyle gerçekleştirildiği belirtilen saldırı, İsrail istihbarat servisi Mossad’a atfedilmiştir. Fahrizade’nin koruma konvoyuna yönelik bu “insansız” pusu, İran’ın savunma ve nükleer kapasitesini zayıflatmayı amaçlayan stratejik bir operasyon olarak değerlendirilmiştir.

BİR FOTOĞRAF, İKİ SUİKAST: RECAl VE HAMANEY

Tarihi bir fotoğraf karesi, hem yer alan isimler hem de yaşanan trajediler açısından büyük önem taşır. Fotoğrafta sol başta oturan dönemin Cumhurbaşkanı Muhammed Ali Recai ve yanında Ali Hamaney yer almaktadır. Bu fotoğrafın çekildiği gün Ali Hamaney bir suikast girişiminden sağ kolu felçli olarak kurtulmuş, ancak 28 Şubat 2026’da uğrayacağı başka bir suikastta hayatını kaybedecektir. Recai ise bu olaydan iki ay sonra Tahran’daki Başbakanlık ofisinde, Halkın Mücahitleri Örgütü (MEK) tarafından yerleştirildiği iddia edilen bir bombanın patlaması sonucu hayatını kaybetmiştir. İran-Irak Savaşı sırasında yaşanan bu suikastların ardından Ali Hamaney, Recai’nin yerine cumhurbaşkanlığına gelmiş ve bu görevini 1989’a kadar sürdürmüştür.

SUİKAST Mİ KAZA MI? REİSİ’NİN HELİKOPTER KAZASI

Görevdeyken hayatını kaybeden bir diğer İranlı lider ise eski Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi olmuştur. 19 Mayıs 2024’te Doğu Azerbaycan eyaletinde sisli bir havada meydana gelen helikopter kazası, Reisi ve Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan’ın ölümüyle sonuçlanmıştır. Olayın kaza olarak nitelendirilmesine rağmen, 7 Ekim 2023 sonrası İran-İsrail arasındaki askeri gerilim ve Reisi’nin “Rehberlik” makamı için güçlü bir halef adayı olması, olayda sabotaj veya Mossad operasyonu olabileceği yönündeki spekülasyonları güçlendirmiştir. İran Genelkurmay Başkanlığı’nın nihai raporunda patlayıcı madde izine veya dış saldırı emaresine rastlanmadığı, kazanın ağır hava koşullarından kaynaklandığı belirtilmiş olsa da, konvoydaki diğer helikopterlerin sorunsuz iniş yapabilmesi şüpheleri giderek artırmıştır.

TARİHTE YERİNİ ALMIŞ BİR BAŞKAN: RAZMARA’NIN ÖLDÜRÜLMESİ

İranlı yönetici suikastları arasında önemli bir yere sahip olan bir diğer olay, dönemin başbakanı Hacı Ali Razmara’nın 1951’deki suikastıdır. Şah Pehlevi döneminde yaşanan bu olayda Razmara, petrolün millileştirilmesine karşı çıktığı iddiasıyla vurularak öldürülmüştür. Bu suikast, İran iç siyasetindeki milliyetçi dalgayı güçlendirerek Muhammed Musaddık’ın iktidara gelmesinin ve petrol endüstrisinin devletleştirilmesinin önündeki en büyük siyasi engeli kaldırmıştır.

Fotoğraf: MALATYA BÜYÜKŞEHİR HABER