Eon Systems adlı araştırma şirketi, yetişkin bir meyve sineğinin beyninin hücre hücre kopyalanarak bilgisayarda canlandırıldığı iddiasıyla “tüm beyin emülasyonu” dönemini başlattıklarını duyurdu. Şirketin araştırmacılarından Dr. Alex Wissner-Gros, X platformunda yaptığı açıklamada, bu gelişmenin sineğin beyninin dijital ortama aktarıldığı anlamına geldiğini belirtti. Bu duyuru, teknoloji ve bilim dünyasında heyecanla karşılanırken, bazı kullanıcılar sineğin dijital ortamda yaşamaya başladığını düşünürken, diğerleri ise bu gelişmenin abartılı yorumlandığı görüşünü dile getirdi.
ŞİRKETİN TAM OLARAK YAPTIĞI NEDİR?
Eon Systems’in bu iddiası, 2024 yılında Nature dergisinde yayımlanan bir makalede yer alan çalışmalarına dayanıyor. Bu makalede, bir grup bilim insanı, aralarında Eon Systems araştırmacılarının da bulunduğu bir ekip, meyve sineğinin (Drosophila melanogaster) 125 bin nöron ve 50 milyon sinaptik bağlantısını içeren bir hesaplamalı beyin modeli oluşturduklarını açıklamıştı. Bu model, sineğin gerçek sinir haritası verilerini kullanarak bilgisayar ortamında bir beyin simülasyonu olarak tanımlandı. Sinaptik bağlantılar, nöronlar arasındaki veya nöronlar ile kas/bez hücreleri arasındaki sinyal iletim noktalarını ifade ederken, model aynı zamanda yapay zeka yardımıyla oluşturulan nörotransmitter bilgilerini de içeriyordu. Oluşturulan bu modelin, sineğin motor davranışlarını yüzde 95 doğrulukla taklit edebildiği belirtildi.
“BEYNE ARTIK BİR BEYİN VERİLDİ” VURGUSU
Daha önceki çalışmalarda daha basit yapılı solucanların beyin modelleri oluşturulmuş olsa da, meyve sineği beyni çok daha karmaşık bir yapıya sahip. Wissner-Gros’un son duyurusu, bu karmaşık beyin modeline artık bir “beden” verildiğini savunuyor. Bu dijital beden, önceki beyin modelini, NeuroMechFly v2 adlı fiziksel sinek simülasyonu programını ve vücut parçalarının koordinasyonunu açıklayan sinir ağı araştırmalarını bir araya getiriyor. Böylece, fizik kurallarıyla çalışan dijital sinek gövdesi ile beyin modeli aynı simülasyonda birleştirildi.
SİMÜLASYON NASIL ÇALIŞIYOR?
Bu birleşik simülasyon sürecinde, dijital sinek çevreden duyusal bilgiler alıyor, bu bilgiler sinir ağı boyunca yayılıyor, beyin motor komutları üretiyor ve simüle edilmiş beden buna göre hareket ediyor. Gerçek bir sineğin yürüme sırasında gözleri, bacak sensörleri ve dokunma sensörleri aracılığıyla sürekli veri topladığı düşünülürse, simülasyonda doğrudan fiziksel sensörler bulunmuyor. Ancak, MuJoCo simülasyon motoru, sanal dünyayı sürekli hesaplayarak sineğin konumu, hızı, zeminle teması ve görüş alanı gibi bilgileri milisaniye düzeyinde takip ediyor. Bu veriler sayısal “sinir sinyallerine” dönüştürülüyor ve dijital beyin bu sinyalleri gerçekmiş gibi algılayarak hareket ediyor.
EĞİTİM YOK, DOĞAL HAREKETLER VAR
Wissner-Gros, dijital sineğin yürüme gibi eylemleri öğrenmediğini, yapay zeka teknolojilerindeki gibi makine öğrenmesi veya pekiştirmeli öğrenme yöntemlerinin kullanılmadığını özellikle vurguluyor. Bunun yerine, dijital sineğin “doğuştan gelen bilgiyi” kullanmaya devam ettiği belirtiliyor. Yazılım çalıştığı anda dijital sineğin “uyandığı” ve içgüdüsel olarak ne yapması gerektiğini bilerek hareket etmeye başladığı ifade ediliyor. Biyolojik devrelere işlenmiş olan içgüdülerin, dijital ortamda birebir karşılık bulduğu öne sürülüyor. Önceki çalışmaların ya “vücudu olmayan beyinler” ya da “beyni olmayan (yapay zeka ile hareket eden) vücutlar” üzerine odaklandığı, Eon’un modelinin ise doğrudan biyolojik devre dinamiğini kullandığı belirtiliyor.
ŞÜPHELER VE ELEŞTİRİLER
Bu çalışmayla ilgili en büyük itirazlar, “meyve sineği beyninin bilgisayara yüklendiği” şeklindeki popülerleştirilmiş söylemler üzerine yoğunlaşıyor. Teknoloji girişimcisi Chomba Bupe, X platformundaki bir paylaşımında, “Temelde yaptıkları şey, sineğin beynindeki bazı sinirsel aktiviteleri tahmin etmek üzere basitleştirilmiş bir model çalıştırmak, tüm beyni simüle etmek değil” diyerek bu eleştiriyi dile getirdi. Bupe, bu çalışmanın harika bir başarı olduğunu kabul etmekle birlikte, modelin gerçek beynin çok basitleştirilmiş bir versiyonu olduğunu ve bu nedenle sineğin beyninin henüz bilgisayara yüklenmediğini savunuyor. “Zihin yükleme” ifadesinin, organizmanın davranışının tüm bilişsel yönlerini, bilinci de dahil olmak üzere, bir bilgisayara aktarmak anlamına geldiğini belirtiyor.
BEYİN KABLOLARDAN MI İBARET?
Nörobilimci Dan Turner-Evans da meyve sineği beyin haritaları (konnektom) üzerinde uzun yıllar çalışmış biri olarak, sosyal medyadaki aşırı heyecanın gerçekçi olmadığını düşünüyor. Turner-Evans, “Beynin bağlantı haritası çıkarmak çok etkileyici; biyomekanik beden simülasyonları da çok etkileyici; ikisini birleştirmek gerçekten güzel bir başarı” dese de, “Ama konnektomlar hala ÇOK fazla bilgiden yoksun. Solucanın konnektomuna 30 yıldan fazla bir süredir sahibiz ve hala sanal bir solucanı güvenilir bir şekilde simüle edemiyoruz” diyerek mevcut modellerin sınırlılıklarına dikkat çekiyor. Bilim insanına göre, konnektomlar nöronların birbirine bağlı olduğunu gösterse de, bağlantının gücü, kimyasal durum, hormon etkileri ve zaman içindeki değişimler gibi kritik bilgileri içermiyor.
UZUN SÜRELİ HAFIZASI YOK
Eon Systems’in CEO’su Michael Andregg de çalışmanın bazı sınırlamalarının bulunduğunu kabul ediyor. Özellikle, çalışmada “Sızıntılı Entegrasyon ve Ateşleme” (Leaky Integrate-and-Fire) modelinin kullanıldığını belirtiyor. Bu model, gerçek nöronun elektriksel davranışını biyolojik ayrıntılara boğmadan matematiksel olarak taklit eden, sinir biliminde en basit ancak güçlü nöron modellerinden biridir. Bu modelde nöron, diğer hücrelerden gelen küçük elektrik sinyallerini zamanla biriktirir. Biriken elektriksel potansiyel belirli bir eşik değerini aştığında, nöron kısa bir elektrik darbesi üretir (fire) ve ardından başlangıç seviyesine dönerek yeniden sinyal toplamaya başlar. Bu sayede, model gerçek nöronların karmaşık biyokimyasal ayrıntılarına girmeden, “sinyalleri toplama ve zamanla bir miktar unutma” gibi temel işlevleri taklit eder. Bu yaklaşım, sineğin uzun süreli hafızası gibi karmaşık bilişsel süreçleri modellemede yetersiz kalmaktadır.
Fotoğraf: MALATYA BÜYÜKŞEHİR HABER
19:20
TEKNOLOJİ
TEKNOLOJİ
TEKNOLOJİ
TEKNOLOJİ
TEKNOLOJİ
TEKNOLOJİ
